Özbekistan Kürtleri

Uğur Dursun Adsız

Özbekistan’da Kürtlerin geçmişi epeyce eskiye dayanmaktadır. Özbekistan Kürtleri çoğunlukla Kafkasya sürgünü Kürtler’den oluşmaktadır. 1381 yılında da Kürdistan‘ı işgal eden Emir Timur‘un birçok Kürt bilim adamı, mimar ve zanâtkarı Horosan’dan kendi ülkesi Şehrisabz‘a getirmesiyle Kürtler bu topraklarla tanışır.

17. ve 18. yüzyıllarda İran Şahları Horasan, Gilan, Belucistan gibi bölgelere Kürtleri yerleştirdi ve Türkmen-Özbek saldırılarına karşı Kürtleri buraya sınır güvenliğinin temel unsuru haline getirdi 18. ve 19. yüzyıllarda “Hiva Hanlığındaki” Kürtler bunlardan oluşuyordu.

Stalin’in Kafkas halkalarını parçalama politikasının neticesinde 1937 yılında Kafkasya’dan sürgün edilmeye başlanan Kürt nüfus Orta Asya’nın 14 eyaletine 110 şehir ve ilçesine 20 yada 25’er aileler şeklinde dağıtıldılar.

1944 yılındaki 2. Sürgünde ise Özbekistan’ın 7 oblast (eyalet) 43 yerleşim bölgesine özellikle Taşkent, Semerkant, Buhara ve Fergana şehirlerine bilhassa Gürcistan’dan sürülen 55.550 Kürt yerleştirilmiştir.

1989 ve 1990 yılında ise Karabağ bölgesinden 650-700 Kürt Özbekistan’a sürülmüştür.

Yıllara Göre Özbekistan’da Kürt Nüfusu

1926 yılı 1 kişi/ 15,000 kişi
1939 yılı 156 kişi
1959 yılı 1,354 kişi
1970 yılı 867 kişi
1989 yılı 1839 kişi

Günümüz 3.300 kadar Kürt yaşadığı belirtiliyor.

General Mustafa Barzani Özbekistan’da

Mahabad Kürt Devleti’nin yıkılışının ardından Barzani silah arkadaşlarıyla Mahabad’tan ayrılıp Sovyetlere doğru İran-Irak-Türkiye üzerinden 15 Haziran 1947 yılında Sovyetlere ulaştıklarında 12 Peşmerge kuvveti sınırlar arasındaki çatışmalarda hayatını kaybetmiş 5’i ise yaralanmıştı. General Barzani önce Ermenistan sonra ise Kırgızistan’dan Özbekistan’a götürüldüler.

29 Ağustos 1948’te Barzaniler Özbekistan’ın başkenti Taşkent yakınlarında “Çerçuk” kampına aktarılır. Barzani’ye burada bir ev tahsis edilir. Rusçayı öğrenir. 1949 yılı mart ayının 13’ünde, Barzani yanında iki arkadaşı, Said Mela Abdullah ve Ziyab Deri ile Aral Gölü yakınlarında Çampay beldesine götürülür. 10 yıla yakın 500 civarı mücadele arkadaşıyla Özbekistan’da kalmıştır. Sonraları Sovyetlerin başka şehirlerine gitme şansı da bulmuştur. Barzani bu dönemde haber vermeden Moskova’ya giderek burada Kremlin’in önünde grev yapar ve nihayetinde Sovyet yetkilileri ile görüşür. Barzani’nin beraberinde gelen birçok arkadaşı burada evlendi çocuk sahibi oldu, 27’si burada hayatını kaybetti. Barzani ve mücadele arkadaşlarının Özbekistan yaşamı 10 yıla yakındır ve Orta Asya Kürtleri üzerinde büyük bir tesiri vardır. Öyle ki Orta Asya da Barzaniler döneminde veya sonrasında doğan Birçok çocuğa Barzani veya Barzan adı verilmiştir. Barzani ve arkadaşları burada da askeri eğitimlerine devam etmişlerdi.

7 Mart 1959 yılında Sovyetlerden ayrılan Barzani ve Peşmerge kuvvetlerinin toplam sayısı evlilik ve çocuklar ile beraber toplam sayı 851 kişiye ulaşmıştı bunlardan 141’i Peşmergelerin beraberlerinde götürdükleri Sovyet eşleriydi.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz