Kürdperwer Ebulqasim Lahûtî ve Tacikistan Kürtleri

Uğur Dursun Adsız


Ortaasya’daki diğer ülkeler gibi Tacikistan’da da Kürtler yaşamaktadır. Özbekistan ve Türkmenistan’da Kürtler tarihsel bir gerçek iken, yani yüzyıllardır bu topraklarda zaten var iken Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan Kürtleri Sovyet döneminde Stalin’in 1937-1944 yıllarında Kafkas ülkelerindeki Kürtleri Ortaasya steplerine sürülmesi sonucu Fergana’ın bir ucundaki Tacikistana da yerleşmişlerdir.

Tacik dilinin de İrani dillerden olması dolayısıyla Kürtler ile aynı kökene sahip bir halktır. Hint-Avrupa dil grubunun İranî dilleri kolunun Farsça yaprağının bir damarıdır Tacikçe. Birkaç yılını burada geçiren bir kürt Tacik dilini anlama becerisine fazlasıyla muktedir olacaktır.

Doğusunda Çin, batısında Özbekistan, güneyinde çizilmiş Afgan sınırı ve kuzeyindeki Kırgızistan ile sınırları olan bu kara ülkenin Kürtleri’nin talihi de bu renkten farksızdır. Tacikistan’ın bir diğer önemli özelliği de İsmailik-Pamir Aleviliği denilen Şia mezhebinin özerk olduğu yegane devlet olan Dağlık Badahşan adlı özerk yönetimin ülkenin toplam alanının %40’ını kapsamakta olup Ağa Han silsilesi tarafından yönetilmektedirler. Toplam nüfusları 250 bin civarı olup belkide dünyanın en dağlık yerleşkelerinden biridir.

Tacikistan’de Kürt Nüfusu

1939-7 kişi
1959-15 kişi
1970-27 kişi
1989-56 kişi
2000-17 kişi
2010-7 kişi

Resmi rakamlar böyle olsa da günümüzde 3.000 aşkın Kürt’ün Tacikistan’da yaşadığı düşünülüyor. Özellikle Tacikistan’da yer alan ve Osetçe ile akraba olan yok olmaya yüz tutmuş bir dil olan Yaqnubça’nın Kürtçe ile ilişkisinin incelenmesi gerekir.

Ebulqasim Lahuti

İran’ın Kirmanşah bölgesinde 1885’te doğan Kürt düşünür, yazar ve yönetici Ebulqasim Lahutî 1957 yılında vefat etmiştir. İstanbul ve İran arasında geçen gençlik yıllarında birçok şiir yazmıştır. İlk şiiri Kelkütedede Heblül, Metin gazetesinde yayımlandı. İran’da sabotajcılıkla suçlanınca İstanbul’a kaçar. Burada bir süre farsça dersler verir. Daha sonra Sovyetlere gider ve içinde Sosyalizm düşünceleri filizlenir. Tacikistan Sovyet Marşı Lahuti tarafından yazılmış olup 1946-1994 yılları arasında kullanılmıştır.

Jîn dergisinde de yazıların yayımlanan Lahûtî buradan “Lahûtî Xanî Kermanşahî” ve Lahûtî Xan isimlerini kullanmıştır. Tacikistan Sovyet yazarlar birliği başkanlığını da yapan Lahuti, Milli Eğitim Bakanlığı, Tacikistan SSCB yazarlar birliği Tacikistan delegeliği gibi görevlerde bulunmuştur. Lahuti’nin en önemli kaynağı ise Kürt ve Fars destanları, motif ve anlatılarıdır.

1918-1919 yılları arasında yayımlanan “Jîn” dergisine yazıları yayımlanmıştır. M. Emin Bozarslan’nin sayıları toparlayıp yayınlanan cildin 5. Sayısında “Lahutî Xani Kermanşahî” ismiyle aşağıdaki şiir yayımlanmıştır.

LE BER ROHÎ KURDÊ BIÇÛKAN

Xelqî Kurd bo kesbî şeref hazirî ceng e
Ey milletî Kurd, helse ku em nûstine neng e

Fermûye Nebî: Hubbî weten mayeî dîn e
Münkir bi Xudê kafir û mel’ûn û neng e

Her qewmê ku esi û nesebî xo nezanit
Rûy roşinî elbette sîya, weku şewezeng e

Hem tenbelî-w xeflet, û hem îzzet û îqbal
Em kare muhalat e û em qafîle leng e

Kurdan ku hemûyan “Medî” û neslî Keyan in
L’em fikre çi lewn xefletyan kird eme renge

Ey Kurdî biçûkan, hemû tarîx bixwanîn
Ta babî xotan zû bişinasîn, ku dereng e

Îran wetena Kurd e, û Kurd milleta Iran
Xesmî legel xakî weten zillet û neng e

Her kesê ku denîî kird, le îran cîya bû
Ya xaînî Kurdan e, û ya şêt û ceveng e

Tarîxî “Med” û Kurd, ku ewladî Keyan in,
Sabit le nik xelqî Ewrupa û Fereng e

Îan weku cîsmêk e, û Kurmanc e le wî dest
Deste ku cüda bû le beden, mirdû û leng e

Kurmanca dê îlhaq be îran bikî axir Dest,
Weqtê ku mulheq we ten xo bû qeşeng e

Neslî “Med” û Sasanî-w bêgane le îran
Em mesele keyfîyyet ayîne be seng e

Rêgey tereb û meykede Lahûtî dezanit
Emma le fîraqî wetenî hewsele teng e

Lahûtî

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz